Cel klimatyczny UE 2040 stał się nowym, wiążącym punktem odniesienia dla polityki klimatycznej Unii. Parlament Europejski zatwierdził zmiany w unijnym prawie klimatycznym, ustanawiając pośredni cel redukcji netto emisji gazów cieplarnianych o 90% do 2040 roku względem 1990 r. Głosowanie zakończyło się wynikiem 413 głosów „za”, 226 „przeciw” (12 wstrzymujących się).
Cel ten ma prowadzić do realizacji strategicznego kierunku, który UE utrzymuje od lat: neutralność klimatyczna do 2050 r.
Jak UE idzie do celu: 2030 już jest wyzwaniem
W obowiązującym porządku prawnym pierwszym „przystankiem” jest rok 2030 – wtedy UE ma ograniczyć emisje o 55% wobec 1990 r. W debacie publicznej coraz częściej wraca pytanie, czy tempo zmian wystarczy, by dojechać do tej wartości, a co dopiero do nowego progu na 2040 r.
W przedstawianych ocenach i prognozach widać, że wynik na 2030 r. w dużej mierze zależy od tego, jak konsekwentnie państwa członkowskie wdrażają już przyjęte polityki oraz jak szybko postępuje modernizacja energetyki i przemysłu.
Elastyczność w realizacji celu: kredyty węglowe i „zewnętrzne” redukcje
Nowelizacja ma nie tylko podnosić ambicję, ale też wprowadzać większą elastyczność w sposobie dojścia do celu przez państwa członkowskie. Zgodnie z informacją Parlamentu Europejskiego, jednym z rozwiązań mają być m.in. mechanizmy związane z kredytami węglowymi oraz możliwość, by od 2036 r. do 5 punktów procentowych redukcji netto wynikało z działań proklimatycznych realizowanych w krajach partnerskich (czyli poza UE).
W praktyce oznacza to, że dyskusja będzie dotyczyć nie tylko „ile” redukujemy, ale też „gdzie” i „jak” liczymy redukcję – a to zawsze budzi emocje, bo dotyka konkurencyjności gospodarki, kosztów energii i inwestycji.
ETS i ETS2: kto płaci, za co i od kiedy
Jednym z najważniejszych elementów sporu pozostaje ETS, czyli system handlu uprawnieniami do emisji. Mechanizm opiera się na zasadzie „kto zanieczyszcza, ten płaci” i ma zachęcać do inwestycji w technologie niskoemisyjne. W debacie politycznej krytycy wskazują jednak, że koszty ETS są przerzucane na gospodarkę i odbiorców energii.
Równolegle toczy się dyskusja o ETS2, czyli rozwiązaniu obejmującym emisje ze spalania paliw w budynkach i transporcie drogowym. Parlament Europejski poparł przesunięcie terminu wdrożenia ETS2 z 2027 r. na 2028 r.
Spór polityczny: argumenty zwolenników i przeciwników
Podczas dyskusji w PE pojawiły się mocne słowa. Europosłanka Anna Zalewska (PiS) w wypowiedzi dla mediów krytykowała kierunek zmian, wskazując na – jej zdaniem – ryzyko dla konkurencyjności europejskiej gospodarki i obciążenia kosztowe wynikające z mechanizmów ETS.
Z kolei zwolennicy reformy podkreślają, że jasny, wiążący cel na 2040 r. ma stabilizować kierunek inwestycji, przyspieszać modernizację energetyczną i zmniejszać zależność od paliw kopalnych – przy jednoczesnym przeglądzie postępów i korektach, gdyby sytuacja gospodarcza lub technologiczna wymagała zmian.
Kontekst międzynarodowy: USA zaostrzają kurs deregulacyjny
W tle europejskich decyzji widać wyraźne napięcia na linii UE–USA w podejściu do polityki klimatycznej. W Stanach Zjednoczonych administracja Donalda Trumpa ogłosiła działania deregulacyjne, w tym związane z cofnięciem ustaleń EPA z 2009 r. dotyczących wpływu gazów cieplarnianych na zdrowie publiczne. Sprawa wywołała reakcję organizacji zdrowotnych i środowiskowych, które skierowały ją na ścieżkę sądową.
Dodatkowo amerykański sekretarz energii Chris Wright sygnalizował, że USA mogą wycofać się z Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA), jeśli instytucja będzie dalej mocno trzymać się scenariuszy neutralności emisyjnej do 2050 r.
Co dalej: przeglądy co dwa lata i możliwość korekt
Parlament Europejski wskazał, że Komisja Europejska będzie oceniać postępy co dwa lata, uwzględniając m.in. dane naukowe, rozwój technologii, konkurencyjność przemysłu oraz trendy cen energii. Po takim przeglądzie KE może zaproponować zmiany w prawie klimatycznym, w tym w odniesieniu do celu na 2040 r.