Choroba Alzheimera to jedno z najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych współczesnych czasów. Objawia się m.in. utratą pamięci, problemami w codziennym funkcjonowaniu, dezorientacją w znanym otoczeniu czy trudnościami w kontaktach z bliskimi. Schorzenie nie dotyka jednak wyłącznie chorych – w ogromnym stopniu obciąża również ich rodziny. Dziś pojawiła się jednak nadzieja. Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) wydał pozytywną opinię – nowy lek na Alzheimera, który może spowalniać objawy choroby na jej wczesnym etapie. To ostatni krok przed ostateczną decyzją Europejskiej Agencji Leków (EMA).
Choroba, która dotyka coraz więcej osób
Alzheimer to nieuleczalna choroba neurodegeneracyjna, po raz pierwszy opisana w 1906 roku przez niemieckiego neurologa Aloisa Alzheimera. W Polsce żyje dziś od 550 do 650 tysięcy osób z różnymi postaciami otępienia, a aż 2/3 z nich to pacjenci z chorobą Alzheimera – około 360–470 tysięcy. Problemem pozostaje jednak wczesna diagnostyka. Szacuje się, że jedynie 18–20 procent chorych ma postawioną oficjalną diagnozę lekarską.
Eksperci podkreślają, że ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem i co pięć lat po 60. roku życia podwaja się liczba nowych przypadków. Najwięcej pacjentów to osoby po 80. roku życia, choć choroba może wystąpić również u osób młodszych – nawet około 50. roku życia.
Skąd bierze się choroba?
Większość przypadków choroby Alzheimera nie ma bezpośredniego podłoża genetycznego. Mówimy wtedy o tzw. postaci sporadycznej. Występowanie choroby w rodzinie nie oznacza więc automatycznie, że każdy krewny będzie na nią narażony. Istnieją jednak pewne geny ryzyka – np. APOE4 – które zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania, choć nie dają stuprocentowej pewności.
Wczesna diagnoza jest możliwa
Nowoczesna medycyna potrafi dziś rozpoznać chorobę Alzheimera na bardzo wczesnym etapie – zanim pojawią się objawy otępienia. Kluczowe są tzw. biomarkery, czyli badania płynu mózgowo-rdzeniowego, w którym oznacza się stężenie białka beta-amyloidu i białka tau.
W Polsce takie badania są dostępne w oddziałach neurologicznych, choć w praktyce nie wszystkie placówki je wykonują. Bardziej zaawansowane badania, jak amyloid-PET, nie są obecnie refundowane.
Jak działa nowy lek?
Nowy lek na Alzheimera opiera się na przeciwciałach monoklonalnych skierowanych przeciwko beta-amyloidowi – białku, które tworzy złogi w mózgu i uszkadza neurony. Terapia ma na celu usuwanie tych złogów, co może spowolnić postęp choroby. Lek podawany jest dożylnie, raz w miesiącu, a wlew trwa około godziny.
Co ważne, terapia przeznaczona jest wyłącznie dla pacjentów na bardzo wczesnym etapie choroby. Im szybciej zostanie postawiona diagnoza, tym większa szansa na skuteczność leczenia.
Bariery w diagnostyce i leczeniu w Polsce
W naszym kraju wciąż brakuje specjalistycznych poradni zajmujących się chorobami pamięci. Pacjenci trafiają do ogólnych poradni neurologicznych, a dostęp do pełnej diagnostyki jest ograniczony. Lekarze rodzinni rzadko wykonują badania przesiewowe, które mogłyby wcześnie wykrywać problemy poznawcze. Dodatkowo, w tzw. koszyku świadczeń lekarza rodzinnego nie ma wszystkich potrzebnych badań, np. oznaczania witaminy B12 czy możliwości zlecenia tomografii głowy.
Szansa na lepszą opiekę
Eksperci podkreślają, że nowe terapie nie zastąpią całościowej opieki nad pacjentem, ale mogą być ważnym wsparciem. W niektórych szpitalach w Polsce działają już oddziały diagnostyki jednodniowej, gdzie pacjenci mogą szybko przejść niezbędne badania bez konieczności długiej hospitalizacji. To szczególnie ważne, ponieważ osoby z otępieniem źle znoszą pobyt w szpitalu.
Nadzieja, ale też wyzwania
Nowy lek na Alzheimera to ogromna szansa dla pacjentów i ich rodzin. Może on spowolnić rozwój choroby, jeśli zostanie wdrożony odpowiednio wcześnie. Jednak by tak się stało, potrzebne są zmiany w systemie – łatwiejszy dostęp do diagnostyki, refundacja badań i lepsza współpraca między lekarzami rodzinnymi a specjalistami.