Rozalia Socha, mieszkanka Woli Rafałowskiej, która w czasie II wojny światowej ukrywała Żydów i zapłaciła za to najwyższą cenę, została uroczyście upamiętniona. 2 czerwca 2026 roku przy Zakładzie Aktywności Zawodowej w Woli Rafałowskiej odsłonięto tablicę pamięci oraz złożono kwiaty.
W Woli Rafałowskiej odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej Rozalię Sochę – mieszkankę tej miejscowości, która podczas niemieckiej okupacji ratowała Żydów, narażając własne życie. Wydarzenie miało miejsce dzisiaj, 2 czerwca 2026 roku, na terenie przy Zakładzie Aktywności Zawodowej w Woli Rafałowskiej pod adresem Wola Rafałowska 214.
Uroczystość odbyła się z asystą wojskową. Wzięli w niej udział przedstawiciele władz państwowych, samorządowych, instytucji publicznych, lokalnej społeczności oraz rodziny upamiętnianej. Obecni byli m.in. poseł na Sejm RP Ewa Leniart, wicemarszałek województwa podkarpackiego Karol Ożóg, dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj, starosta rzeszowski Krzysztof Jarosz oraz wójt gminy Chmielnik Krzysztof Grad. W wydarzeniu uczestniczyli również przedstawiciele Stowarzyszenia Promocji i Rozwoju Wsi Wola Rafałowska „Nasza Wola” oraz członkowie rodziny Rozalii Sochy.
Szczególnym momentem uroczystości było odczytanie listu syna Ocalonej Fajgi Goldman, przesłanego specjalnie na tę okazję. To właśnie Fajga Goldman, razem z Reginą Goldman, zdołała uciec po odkryciu kryjówki przez Niemców i przeżyła wojnę.
Upamiętnienie Rozalii Sochy jest 41. tego typu działaniem realizowanym w Polsce przez Instytut Pileckiego. Dla Powiatu Rzeszowskiego ma ono szczególne znaczenie, ponieważ przypomina historię mieszkańców ziemi rzeszowskiej, którzy w czasie II wojny światowej pomagali prześladowanym, mimo grożącej im za to kary śmierci.
Rozalia Socha mieszkała samotnie w Woli Rafałowskiej. W swoim domu ukrywała grupę Żydów. W różnych okresach mogło tam przebywać nawet do dziesięciu osób. 13 września 1942 roku, wskutek donosu polskiego kolaboranta, Niemcy odnaleźli kryjówkę. Rozalii Sochy nie było wówczas w domu. Okupanci zamordowali sześcioro ukrywanych Żydów. Dwie kobiety – Regina i Fajga Goldman – zdołały uciec.
Niemieccy żandarmi wrócili do Woli Rafałowskiej 19 grudnia 1942 roku. Odnaleźli Rozalię Sochę i zamordowali ją strzałem w tył głowy. Jej historia pozostaje jednym z dramatycznych świadectw odwagi mieszkańców regionu, którzy w czasach terroru podejmowali decyzje wymagające niezwykłej siły i człowieczeństwa.
– Pamięć o bohaterach naszej lokalnej historii jest obowiązkiem samorządu i wspólnoty mieszkańców Powiatu Rzeszowskiego. Chcemy oddać hołd osobom, które w czasach pogardy dla ludzkiego życia wykazały się odwagą, człowieczeństwem i gotowością do najwyższego poświęcenia – podkreśla starosta rzeszowski Krzysztof Jarosz.
Odsłonięcie tablicy w Woli Rafałowskiej ma wymiar nie tylko historyczny, ale również społeczny. To przypomnienie, że lokalna pamięć budowana jest przez konkretne miejsca, nazwiska i świadectwa. Dla mieszkańców gminy Chmielnik i całego Powiatu Rzeszowskiego historia Rozalii Sochy pozostaje ważną częścią dziedzictwa regionu.
