Upamiętnienie obozu NKWD w Trzebusce było tematem konkursu architektonicznego, którego celem było stworzenie koncepcji miejsca pamięci poświęconego ofiarom tragicznych wydarzeń z 1944 roku. 4 lipca 2025 r. na Politechnice Rzeszowskiej odbyło się uroczyste ogłoszenie wyników i wręczenie nagród dla autorów najlepszych prac. Wydarzenie zgromadziło studentów, wykładowców, przedstawicieli środowisk historycznych oraz wszystkich, którym bliska jest pamięć o przeszłości regionu.
Współpraca samorządu z uczelnią wyższą może przynosić realne korzyści – nie tylko dla studentów, ale przede wszystkim dla lokalnej społeczności. Tak właśnie było w przypadku projektu zrealizowanego przez studentów Politechniki Rzeszowskiej, których zadaniem było opracowanie koncepcji zagospodarowania miejsca pamięci poświęconego ofiarom tragicznych wydarzeń w roku 1944 w Trzebusce.
Inicjatorem i patronem całego przedsięwzięcia jest burmistrz Gminy i Miasta Sokołów Małopolski Andrzej Kraska, który podpisał umowę o współpracy z rektorem Politechniki Rzeszowskiej, prof. dr. hab. inż. Piotrem Koszelnikiem. To właśnie efektem tej współpracy był konkurs dla studentów architektury, mający na celu opracowanie projektów, które upamiętnią miejsce gdzie kiedyś znajdował się obóz NKWD.
Ważną rolę w całym procesie odegrali również mieszkańcy. W szczególności zaangażowali się sołtys Trzebuski – Piotr Ciupak oraz Piotr Ożóg – historyk i bibliotekarz, którzy aktywnie uczestniczyli w spotkaniach ze studentami, dzieląc się wiedzą o historii, tożsamości oraz specyfice lokalnej społeczności. Ich opowieści i sugestie pozwoliły studentom lepiej zrozumieć potrzeby mieszkańców i nadać projektom autentyczny charakter.
Artyzm i pamięć w służbie historii
Zwycięzcami konkursu zostali Michał Buczko i Zuzanna Dąbrowska. Ich projekt, zatytułowany „Między ścianami ziemi”, zdobył pierwsze miejsce dzięki głębokiej refleksji nad dramatyczną historią obozu NKWD oraz oryginalnemu podejściu artystycznemu. Koncepcja autorów opiera się na symbolice przestrzeni i surowych form, które mają skłaniać odwiedzających do zadumy i wyciszenia.
Drugą nagrodę jury przyznało pracy „SACRUM. Trzebuska – miejsce pamięci” autorstwa Zuzanny Kubik i Darii Kuflik. Ich propozycja została doceniona za harmonijne połączenie elementów architektury z kontekstem sakralnym i historycznym.
Na trzecim miejscu uplasowały się Julia Markowicz i Magdalena Krzyżek z projektem „Upamiętnienie ofiar martyrologii w Trzebusce”. Ich praca wyróżnia się czytelną formą i wyrazistym przekazem, który pozwala odwiedzającym lepiej zrozumieć tragedię więźniów obozu.
Wyróżnienia i podziękowania
Komisja konkursowa przyznała również dwa wyróżnienia. Otrzymali je:
-
Julia Lepianka za projekt „SACRUM. Projekt miejsca pamięci”
-
Zespół w składzie: Marcelina Surman, Karolina Szewczyk i Adrian Rachwał za pracę „Trzebuska – Sacrum”
Organizatorzy konkursu podkreślili wysoki poziom artystyczny i merytoryczny wszystkich zgłoszonych prac. Doceniono także ogromne zaangażowanie uczestników oraz ich wrażliwość na trudne tematy związane z historią powojenną Polski.
Pamięć, która zobowiązuje
Konkurs został zorganizowany we współpracy z Politechniką Rzeszowską i był ważnym krokiem w kierunku stworzenia trwałego miejsca pamięci w Trzebusce. Zwycięskie projekty mają posłużyć jako inspiracja przy opracowywaniu ostatecznej formy pomnika lub przestrzeni refleksji.
W czasach, gdy historia bywa spychana na margines, takie inicjatywy jak ta – upamiętnienie obozu NKWD w Trzebusce – przypominają, jak istotne jest zachowanie pamięci o wydarzeniach, które ukształtowały losy całych społeczności. Dzięki młodym twórcom, przyszłość pamięci może przybrać formy godne i nowoczesne, a jednocześnie pełne szacunku dla ofiar.
