We wtorek, 24 marca, w Parlamencie Europejskim w Brukseli otworzona została wystawa „Polacy ratujący Żydów pod okupacją niemiecką”. Ekspozycja została przygotowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie i będzie udostępniona zwiedzającym do 27 marca. Wernisaż odbył się w budynku SPINELLI 3, w strefie Distribution Area na trzecim piętrze.
Plansze prezentują archiwalne fotografie i dokumenty, które pokazują różne formy wsparcia udzielanego Żydom przez Polaków podczas okupacji niemieckiej. Przedstawiono zarówno pomoc zorganizowaną, związaną z działalnością Rady Pomocy Żydom „Żegota”, jak i pomoc indywidualną, podejmowaną w okupowanej Polsce oraz poza jej granicami. To opowieść o odwadze, solidarności i odpowiedzialności podejmowanej mimo śmiertelnego zagrożenia.
Data otwarcia wystawy nie jest przypadkowa. 24 marca w Polsce obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Święto zostało ustanowione w rocznicę śmierci Rodziny Ulmów z Markowej, zamordowanej przez Niemców za ukrywanie Żydów. To właśnie Ulmowie stali się symbolem poświęcenia Polaków, którzy w czasie wojny ratowali swoich żydowskich współobywateli.
Dla mieszkańców Podkarpacia ten wymiar wystawy ma szczególne znaczenie. Markowa od lat jest jednym z najważniejszych miejsc pamięci związanych z historią ratowania Żydów w okupowanej Polsce. Pokazanie tej tematyki w sercu europejskich instytucji to nie tylko upamiętnienie bohaterów, ale również wyraźne przypomnienie, że losy rodzin i społeczności z naszego regionu są częścią historii o znaczeniu międzynarodowym. To także mocny akcent podkreślający rolę Podkarpacia w pielęgnowaniu pamięci historycznej. Wniosek ten wynika z połączenia faktu organizacji wystawy przez IPN w Rzeszowie z symbolicznym znaczeniem Markowej dla tej historii.
W szerszym wymiarze wystawa przypomina również o skali polskiej pomocy udzielanej Żydom podczas II wojny światowej. Jak podaje Instytut Yad Vashem, według stanu na 1 stycznia 2024 roku wśród 28 707 osób uhonorowanych tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata 7 318 to obywatele polscy. To największa grupa narodowa w tym gronie.
Brukselska prezentacja ma więc znaczenie nie tylko historyczne, ale i edukacyjne. Pokazuje europejskiej publiczności konkretne przykłady człowieczeństwa w czasach terroru, a jednocześnie przypomina, że za wielkimi datami i liczbami kryją się dramaty rodzin, lokalnych wspólnot i pojedynczych osób, które mimo grożącej kary śmierci zdecydowały się pomagać. Wystawa o Polakach ratujących Żydów staje się tym samym ważnym głosem w międzynarodowej debacie o pamięci, odpowiedzialności i prawdzie historycznej.
